گاه ، آن حضرت را از حزن و اندوه باز مىدارد : وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً « 1 » و سيرهء پيامبران اولوا العزم پيشين را به آن حضرت يادآور مىشود و مىگويد : فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ . . . « 2 » ؛ گاه در مقام سبك كردن بار فكرى و ذهنى آن حضرت برمىآيد ، و به او خاطر نشان مىسازد كه كافران ، او را آسيب نمىرسانند ، و او را به حساب خودش متّهم به كذب نمىگردانند ؛ بلكه با حق عناد دارند ، چنان كه در هر دور و زمان شيوهء مخالفان و مدّعيان چنين است . همان گونه كه خداوند فرموده است : قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ ، فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ « 3 » . 3 . قرآن كريم مانند ديگر كتابها نيست كه به منظور آموزش و بحث علمى و نظرى تأليف مىشوند . بلكه اين كتاب ، طرح جامع عمليّات دگرگون سازى انسانهاست ، دگرگونى فراگير و همه جانبه در خرد و جان و خواست او ؛ و هدف اساسى آن ساختن يك امّت است و بناى يك تمدّن ؛ و اين چنين كارى امكان ندارد يك باره روى بدهد ، و طبيعتش چنان است كه بايد يك عمل تدريجى باشد . به همين جهت ، ضرورت داشت كه قرآن كريم به تدريج نازل شود ، تا عمليات سازندگى تمدّن با محكم كارى تمام ، انجام پذيرد ، و سنگهاى بنا يكى پس از ديگرى بر روى هم استوار گردند ، و با بردبارى و خردمندى ، رسوبها و ريشه‌هاى برجاى مانده از جاهليّت را از ميان بردارد . بر پايهء همين بردبارى و خردمندى در عمليّات دگرگون سازى و سازندگى جامعهء بشرى است كه مىبينيم ، اسلام در مقام بهسازى و درمان بعضى آفات و آسيبهاى ريشه دار فردى و اجتماعى ، حركت تدريجى و مبارزهء مرحله به مرحله را پيشنهاد خود ساخته است ، و با بعضى از اين مفاسد ريشه‌دار فردى و اجتماعى در چندين مرحله مبارزه كرده تا توانسته است آنها را ريشه كن كند ، و آثار آنها را از بين ببرد . داستان تحريم شراب خوارى و حركت تدريجى قرآن در تصريح آشكار بر حرمت آن ، يكى از اين نمونه‌هاست . همچنين است موضع گيرى قرآن در برابر مسائل مختلف اخلاق و جنگ و قانون‌گذارى ، كه اگر قرآن

--> ( 1 ) يونس / 65 ( 2 ) احقاف / 35 ( 3 ) انعام / 33